Rechtvaardige overgang

Collectief overleg als middel voor een rechtvaardige transitie

Nieuwsbericht | 26 januari 2023

De overgang naar een koolstofarme economie vereist aanpassingsmaatregelen om de negatieve sociale impact te minimaliseren, zei de IAO tijdens een hoorzitting getiteld "Towards green collective bargaining in Europe" georganiseerd door het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC). Het plannen van een rechtvaardige overgang kan ervoor zorgen dat het risico op banenverlies wordt geminimaliseerd en dat kwalitatieve banen worden verkregen.

"Collectieve onderhandelingen zijn een belangrijk middel om rechtvaardige overgangsmaatregelen op bedrijfs-, sectoraal, interprofessioneel of nationaal niveau te realiseren door relevante clausules in collectieve overeenkomsten op te nemen", zei Verena Schmidt, Specialist Arbeidsrelaties en Collectief overleg bij de IAO.

De IAO Richtlijnen voor een rechtvaardige overgang naar milieuvriendelijke economieën en samenlevingen stellen dat "de sociale partners specifieke milieubepalingen moeten bevorderen via collectieve onderhandelingen en collectieve overeenkomsten op alle niveaus [...], als een concrete manier om samenwerking tussen werkgevers- en werknemersorganisaties te bevorderen en ondernemingen aan te moedigen om de milieuwetgeving na te leven [...]."

Collectief overleg maakt een aanpak op maat mogelijk voor een rechtvaardige overgang die de noden van werknemers en werkgevers op bedrijfs-, sectoraal of nationaal niveau in overweging neemt. Zodra de CAO’s effectief zijn, worden de milieudoelstellingen die zijn vastgelegd tijdens het overleg, bindende clausules die bij niet-naleving in de rechtbank kunnen worden aangevochten.

De Europese Commissie heeft net een Communicatie uitgebracht over het versterken van de sociale dialoog in de EU: het benutten van zijn volledig potentieel voor het beheren van rechtvaardige transities. Volgens de Commissie is een nauwe samenwerking tussen werkgevers en werknemers essentieel om de efficiënte organisatie van industriële productie te garanderen en het personeel te voorzien van groene en digitale vaardigheden.

De sociale partners spelen inderdaad een sleutelrol bij het ondersteunen van opleidingen en het bevorderen van de overgang naar nieuwe jobs. Er zijn al CAO’s gesloten om werknemers te ondersteunen tijdens arbeidsmarkttransities door het waarborgen van waardige lonen en werkomstandigheden, her- en bijscholing en een actief arbeidsmarktbeleid. De meest frequente onderwerpen die voorkomen in collectieve overeenkomsten in verband met een rechtvaardige transitie, zijn veiligheid en gezondheid op het werk, hybride werk en telewerk, het voorkomen van klimaatverandering en de naleving van milieuwetgeving.

Ondanks het belang van een rechtvaardige transitie, besteedt minder dan een kwart (23%) van de overeenkomsten die onderzocht zijn in het kader van het ILO Social Dialogue Report 2022 aandacht aan milieuaspecten. Hoewel clausules die betrekking hebben op milieuaspecten vaker voorkomen in overeenkomsten in hoge-inkomenslanden, met name in Europa, komen ze ook voor in andere regio's.

"De aanwezigheid van rechtvaardige transitieclausules hangt in grote mate af van de kenmerken van het collectieve onderhandelingssysteem in elk land", zei Schmidt. Een onderhandelingssysteem met centrale coördinatie door vakbonden kan bv. de opname van rechtvaardige transitieclausules bevorderen, waardoor vakbonden de onderhandelingen kunnen verbreden en specifieke werkomstandigheden met betrekking tot klimaatverandering kunnen reguleren.

Ze gaf ook het voorbeeld van Canada. De belangrijkste groene clausules in Canadese CAO’s omvatten groene reizen, afvalvermindering, groene aanbestedingen en het recht om onder bepaalde omstandigheden niet te werken, zoals wanneer het werk niet in overeenstemming is met de milieubeschermingswetgeving.

De bevindingen van de hoorzitting zullen worden verwerkt in het standpunt van het EESC omtrent Green Collective Bargaining.