Kayıtlı istihdama erişim

Türkiye’deki Suriyeli kadınlar için bilginin güce dönüşümü

Gülsüm Fansa ve Emel Danyal, ILO'nun İstanbul’daki Bilgi Merkezi’ni (BİLMER) ziyaret edip sosyal koruma ve güvenlik konularında bilgi edindikten sonra hayatı değişen iki Suriyeli genç kadın.

Haberler | 24 Ağustos 2023 Perşembe
© Kıvanç Özvardar / ILO - Gülsüm Fansa, İstanbul, Sultanbeyli’deki dükkanında yeni bir müşteriye son ürünleri gösteriyor. 
İstanbul’un Suriyeli nüfusu oldukça yoğun ilçelerinden olan Sultanbeyli’de bir dükkânı olan Gülsüm Fansa, yaşadıklarını şöyle anlatıyor: “Türkiye’ye yedi yıl önce geldik. Ülkenin kurallarına ve kültürüne alıştık, aslında bizim ülkemize çok benziyor, yalnızca burası daha büyük ve daha karmaşık. Uyum sağlamamız biraz zaman aldı”. İstanbul’da yaşayan yarım milyondan fazla Suriyelinin 23.000’den fazlası Sultanbeyli’de ikâmet ediyor. Gülsüm Fansa, kendi dükkânı gibi başka dükkânların da olduğu bir mahallede kadın giysileri satıyor.

Suriyelilerin Türkiye’deki çalışma yaşamına uyum sağlamasının zaman almasının başlıca sebebi, ülkede geçerli olan kayıtlı istihdama ilişkin kural ve düzenlemeler. Kayıt altına alınma, kayıtlı istihdama geçme (çalışma izni) ve işletme mülkiyetini kayıt altına aldırma konularında bilgi paylaşımını desteklemek amacıyla ILO, Türkiye genelinde pek çok Bilgi Merkezi açtı. Toplam dokuz tane olan ve kısaca BİLMER olarak adlandırılan bu bilgi merkezlerinden biri Sultanbeyli’de, diğerleri ise Gaziantep, Şanlıurfa, Konya, Adana, Mersin, Bursa ve Hatay’da yer alıyor. Bilgi Merkezlerinde, Gülsüm Fansa’nın dükkânı gibi Türkiye'de yerleşik mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelere, özel sektöre yönelik kayıt altına alma süreçleri hakkında yerinde ve sahada danışmanlık vermek suretiyle destek ve rehberlik hizmetleri sunuluyor.

Daha önce Suriye’de ilkokul ve Arapça öğretmenliği yapmış olan Gülsüm Fansa, dört çocuğuyla birlikte Türkiye’de yeni bir başlangıç yapmış ve bu süreçteki tecrübelerini şöyle anlatıyor: “Evde oturmak istemedim, çalışmak istedim ve bu dükkânı açtım. BİLMER danışmanlarıyla tanıştım ve onlar bana işletmemi nasıl kayıt altına aldıracağım konusunda yardımcı oldular. Artık kendimi daha güvende hissediyorum ve ülkeye daha iyi uyum sağladığımı düşünüyorum, kurallardan korkmuyorum ve yakın gelecekte işimi daha da büyütmek için çok çalışıyorum.” Suriye’de işletmeleri kayıt altına almanın neden yaygın bir durum olmadığını şöyle açıklıyor: “Orada buna gerek yoktu çünkü çoğu aile işletmesiydi ve emeklilik gibi formalitelere ihtiyaç duyulmuyordu”. BİLMER’ler, işverenlerde işgücü piyasasındaki kural ve düzenlemelere ilişkin farkındalık yaratıyor ve eğitim, teşvik ve istihdam fırsatlarına yönlendirmenin yanı sıra çalışma izni başvuru desteği de sağlıyor.

© Kıvanç Özvardar / ILO - Emel Danyal, yedi yıl önce Türkiye’ye geldiğinde kapı kapı dolaşarak giysi satmaya başlamış. Kendi dükkanını bir buçuk yıl önce açan Emel artık kayıtlı bir işveren olarak çalışmaktan mutlu.  
Gülsüm Fansa ile aynı sokakta kadın kıyafetleri satan bir diğer esnaf da Emel Danyal. Yedi yıl önce Türkiye’ye ilk geldiğinde kapı kapı gezerek kendi başına kıyafet satmaya başlamış. Sonunda, bir buçuk yıl önce kendi dükkânını açmış ve artık mutlu. Emel Danyal, yaşadıklarını şöyle anlatıyor: “Üç çocuğum var. Onları doyurmam gerekiyordu, hiçbir iş yapmadan evde oturamazdım. İlk başlarda çevremdekiler kadın olduğum için bu dükkânı açmamı istemediler. Burada kuralların farklı olduğunu ve satışlarımı kayıt altına aldırmam gerektiğini duydum. Sultanbeyli BİLMER’e gittim ve orada bunu nasıl yapacağımı bana anlattılar. Artık beni hiçbir şey, hiç kimse durduramaz. Yapmam gerekeni yaptım ve her geçen gün bu ülkeye daha iyi uyum sağladığımı hissediyorum”.

© Kıvanç Özvardar / ILO - Sultanbeyli BİLMER Koordinatörü Samet Tekin, İstanbul’un kayıtdışı iş ve işletmelerin yoğun olduğu bir ilçesinde, mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmelere kayıtlı hale gelme süreçleriyle ilgili bilgi veriyor.
BİLMER ofisleri, hem Suriyeli hem de Türk mikro işletmelerin ve çalışanlarının kayıt altına alınmasına destek olmak amacıyla esnaf ve sanatkâr odaları birlikleri ve belediyeler aracılığıyla hizmet veriyor. Sultanbeyli BİLMER Koordinatörü Samet Tekin, verilen hizmetleri şöyle anlatıyor: “BİLMER’de, belediye bünyesindeki kariyer planlama ve yerleştirme merkezi ile işbirliği içinde, işverenleri ve çalışanları her hafta yüz yüze toplantılarda bir araya getiriyoruz. İş arayanlara danışmanlık yapıyor, kayıt dışı işletmeleri yorulmadan ziyaret ederek onlara kayıt altına alınma konusunda gerekli bilgileri veriyor ve onların sorunlarını dinliyoruz.”

Geçici Koruma Altındaki Suriyeliler ve Türk Vatandaşları için İnsana Yakışır İş Fırsatlarının Desteklenmesi Projesi kapsamında kurulmuş olan Bilgi Merkezlerinde, projenin diğer bileşenleri ILO’nun İşyerinde Mesleki Eğitim ve Gelişim Programı (İŞMEP) ve Kayıtlı İstihdama Geçiş Programı (KİGEP) hakkında bilgiler de veriyor. İŞMEP aracılığıyla, iş arayanlar kayıtlı istihdama ve iş başında eğitim olanaklarına erişim sağlamakta ve işverenler daha nitelikli iş gücünden yararlanıyor. 2017 yılından bu yana Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile ortaklaşa yürütülen KİGEP kapsamında ise, işverenlerin kayıtlı istihdamı artırması ve sürdürmesi desteklenmekte ve istihdam ettikleri Suriyeli ve Türk işçilerin sosyal korum olanaklarına erişimi sağlanıyor. “Geçici Koruma Altındaki Suriyeliler ve Türk Vatandaşları için İnsana Yakışır İş Fırsatlarının Desteklenmesi Projesi”, KfW Kalkınma Bankası aracılığıyla Almanya Federal Cumhuriyeti tarafından finanse ediliyor.

2025 yılı sonuna kadar Gülsüm Fansa ve Emel Danyal gibi 7.500 işveren ve 35.000 işçi BİLMER'ler aracılığıyla danışmanlık almış olacak ve bu danışmanlık hizmetleri sayesinde en az 750 işletme ve yaklaşık 1.000 işçi kayıtlı işgücü piyasasına dahil edilmiş olacaklar.

© Kıvanç Özvardar / ILO - Gülsüm Fansa Suriye’de Arapça öğretmeni ve ilkokul öğretmeni olarak çalışmış. Türkiye’ye geldiğinde dört çocuğuyla birlikte yeni bir başlangıç yapıyor ve “Bu dükkanı açtım, çünkü evde oturmak istemedim. Çalışmak istedim” diyor.