Spotlight Interviews with Co-operators

Melih Toprak ve Fatih Polattimur, Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı’nda Ticaret Uzmanları

“İşbirliği Yapanlarla Öne Çıkan Söyleşiler” ILO yetkililerinin, kooperatifler ile sosyal dayanışma ekonomisi alanında çalışmaları esnasında dünyanın dört bir yanından işbirliği yaptığı kişilerin katıldığı bir röportaj dizisidir. Bu söyleşide de ILO, Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı’ndan Ticaret Uzmanları Fatih Polattimur ve Melih Toprak ile Kooperatifler Kanunu'nda yapılan son değişikliklerin kooperatif istatistikleri açısından önemi hakkında görüştü.”

Article | 18 May 2022
Mr Fatih Polattimur

Türk Kooperatifler Kanunu'nda yapılan değişiklikler kooperatif istatistikleri açısından ne anlama geliyor?

2021 yılının Ekim ayında Türkiye, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun maddelerinde değişiklik yaparak kooperatiflere geniş kapsamlı reformlar getiren yeni bir mevzuat kabul etmiştir.
Yeni kanun, özellikle zorunlu eğitim programları, büyük ölçekli kooperatifler için dış denetimler, genel kurul toplantılarına çevrimiçi katılım ve bazı kooperatiflere ticaret sicili ücretlerinden muafiyet gibi yenilikler getirmektedir. Kanunla ortaya konan temel reform alanlarından biri, kooperatiflere çevrimiçi hizmetler sunmayı amaçlayan Kooperatif Bilgi Sistemidir (KOOPBİS).

Türkiye'de kooperatiflerle ilgili idari kayıtların kalitesini artıracak web tabanlı bir e-devlet uygulaması olan KOOPBİS, ülke çapındaki tüm kooperatiflere ilişkin doğru ve güncel verileri içeren merkezi bir veri tabanı ihtiyacını da karşılayacak.
Tüm kooperatifler ve kooperatiflerle ilgili idari otoriteler, resmi süreçleri elektronik ortamda yürütmek için bu uygulamayı kullanacak. Halihazırda, ana faaliyet sektörlerine göre kooperatiflerden sorumlu üç farklı Bakanlık bulunmaktadır: Ticaret Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. KOOPBİS'in kooperatiflere ilişkin ana sözleşmeleri, ortaklık kayıtlarını, genel kurul belgelerini ve mali bilgileri dijitalleştirmesi öngörülmektedir. Ayrıca, kooperatiflerde şeffaflık, hesap verebilirlik, demokratik kontrol ve ortakların bilgi edinme hakkı konularında fayda sağlaması beklenmektedir.

Her kooperatifin yönetim kurulu üyeleri kanun gereğince kooperatiflerinin dijital kayıtlarını KOOPBİS aracılığıyla yönetmekle sorumlu tutulmuştur. Kooperatiflerin her genel kurul toplantısı öncesinde denetim raporlarını, faaliyet raporlarını ve mali belgelerini KOOPBİS’e yükleyerek ortaklarının denetimine sunması gerekecektir. Dahası sadece KOOPBİS’te listelenen kooperatif ortakları genel kurul toplantısına katılabilecektir.
Mr Melih Toprak

Kooperatiflere ilişkin veri toplama ve veri yönetimine KOOPBİS nasıl katkıda bulunacak?

İstatistiklerin kooperatiflerde istihdam ve kooperatiflerin ekonomiye olan katkısı hakkında bilgi sağlaması oldukça önemli. Bu tür istatistiklerinin üretilebilmesi için, ilgili taraflar arasında güçlü bir koordinasyon gerekmektedir. Açıkça bir yasal çerçeveye ve merkezi bir veri tabanına sahip olmak, kooperatiflere ilişkin istatistiklerin geliştirilmesi çabalarını kolaylaştırıyor. İlgili tarafları koordine etmeye başlamak için terminoloji, sınıflandırma ve meta veriler üzerinde daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulacaktır.

Kooperatif istatistiklerine ilişkin ülkedeki önemli çabalar nelerdir ve kooperatif istatistiklerini geliştirmede sonraki adımların neler olması beklenmektedir?

Türkiye'de kooperatif istatistiklerine ilişkin çok paydaşlı istişareler için şimdiden harekete geçilmiştir. Ticaret Bakanlığı, 2012-2016 Ulusal Kooperatif Stratejisi ve Eylem Planında belirtildiği gibi kooperatif istatistikleri üzerinde çalışmaktaydı. Ayrıca, 2015-2017 yılları arasında Ticaret Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile birlikte Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından başlatılan bir çalışma grubu aracılığıyla çalışmalara öncülük etmişti. Bu çalışma grubun, üç ilgili Bakanlık, Gelir İdaresi Başkanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu ve ulusal kooperatif birliklerinden temsilcilerden oluşuyordu. Çalışma grubu ilk olarak, kooperatif istatistiklerinin TÜİK Resmi İstatistik Programına dahil edilmesine odaklandı. Bu amaçla, çalışma grubu, kooperatif istatistiklerine yönelik veri toplama yöntemlerinin belirlenmesi ve taslak meta verilerin hazırlanmasını içeren ayrıntılı bir program yürütmüştü. Ticaret Bakanlığı ve TÜİK yeni mevzuatın ışığında kooperatif istatistikleri konusunda iş birliği içinde çalışmaya devam edecektir.

Bu dönemde Ticaret Bakanlığı ve TÜİK; 2018'de 20. Uluslararası Çalışma İstatistikçileri Konferansı'nda (ICLS) kabul edilen kooperatif istatistiklerine ilişkin uluslararası kılavuzların geliştirilmesine katkıda bulunarak, ILO'nun kooperatif istatistiklerine ilişkin girişiminin de bir parçası olmuştur. Bu iki kurum önümüzdeki süreçte de, 2022 yılı Haziran ayında kurulacak ve Kooperatif İstatistiklerine İlişkin Rehberin değerlendirilmesi ve tavsiyelerde bulunulması amacıyla çalışacak olan Ulusal Danışma Komitesi'nin (NAC) bir parçası olacak. Aynı zamanda ulusal düzeyde TÜİK tarafından başlatılan bir ulusal çalışma grubu, 2022 - 2026 Resmi İstatistik Programı kapsamında kooperatif istatistikleri alanında çalışmalar yürütecektir. NAC çalışmaları, EUROSTAT standartlarıyla uyumlu olacak şekilde, TÜİK'in resmi istatistik programının kalite kriterlerini de yakından takip edecektir.